The characteristics of the Kurdish national movement during the period between the two world wars

  • Najmadin Abudulla Ismahil Department of History - College of Arts / Salahaddin University-Erbil
  • Kamaran Ali Fathulla Department of History - College of Arts / Salahaddin University-Erbil
Keywords: characteristics, Kurdish, national, movement, wars

Abstract

     This topic is concerned with the historical study of the characteristics of the Kurdish national movement during the period between the two world wars. Addressed about those characteristics and changes that witnessed the Kurdish national movement in the political and cultural sides in Kurdistan, following the occurrence and out break of the First World War and after, which held several international political agreements that have a significant impact on the Kurdish national movement, as well as signed during That period on the territory of Kurdistan a number of revolutions and uprisings, with significant changes in the cultural field, all of this has a significant impact on the Kurdish national movement to be characterized by new characteristics as compared to the previous stages. The research consists of two main Sections, the first one dealt with the characteristics of the Kurdish national movement at the internal level, while the second section was devoted to talk and analyze the characteristics that have an external character and appearance, and their effects on the Kurdish movement, especially the division of Kurdistan by Great powers. At the end of the research was reached several results, which I referred in points.

References

یەكەم/كتێب "
- كوردییەكان :
 ئاراس كريم احمد ، شۆرشی شێخ محمود وبەریتانیا ، چاپخانەی شڤان ، دهۆك ، 2018.
 ئومێد حەمە ئەمین ، شێخ محمودی حەفید 1920- 1922، چاپخانەی چوارچرا ، ب . ش ، 2008.
 ئی . ب . سۆن ، چەند سەرنجێك دەربارەی هۆزەكانی كوردستانی خواروو ، و: نەجاتی عەبدوڵڵا ، چاپخانەی شڤان ، سلێمانى، 2007.
 ئارام عەلی ، پەیوەندی نێوان كورد و روسیا كوردستانی قەفقاز یا سوڤێتی ، چاپخانەی لیرە ، سلێمانی ، 1999.
 ئاوارە حسین ، كورد و دەوڵەت ، چاپخانەی سیما ،ب . ش ، 2010.
 ئەحمەد باوەر ، چەند لاپەرەیەك لە مێژووی هاوچەرخی كورد ، چاپخانەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی ، 2004.
 ئەحمەد حەمە ئەمین ، دۆزی كورد لە چەند باسێكی مێژووییدا ، چاپخانەی خانی ، دهۆك ، 2008.
 ئەحمەد خواجە ، چیم دی ، چاپخانەی شفیق ، بغداد ، 1968.
 ئەفراسیاو هەورامی ، شۆرشی شێخ سەعیدی پیران و سوڤێت لە بەلگەنامە و چاپەمەنییەكانی سوڤێت دا ، و: حەسەن عەبدولكەریم ، چاپخانەی سەردەم ، سلێمانی ، 2002.
 جەعفەر عەلی ، ناسیۆنالیزم و ناسیۆنالیزمی كوردی ، چاپخانەی رەنج ، سلێمانی ، 2004.
 جەلیل جەلیلی ، بووژاندنەوەی روشنبیری و نەتەوەیی كورد ، و: صدیق صالح ، چاپخانەی هەوال ، ب.ش ، 2000.
 جەلیلی جەلیل ، كوردەكانی ئیمپراتوریەتی عوسمانی ، و: كاوس قەفتان ، چاپخانەی دەزگای روشنبیری و بلاوكردنەوەی كوردی ، بغداد ، 1987.
 حسین مەدەنی ، كوردستان و ستراتیژی دەوڵەتان ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2008.
 •• ژێرارد چالیاند ، گەلێكی پەژموردە و نیشتمانی پەرت، و: م گومەیی ، سوید ، 1998.
 رەفیق حیلمی ، یاداشت ، چ(3)، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی ، 2003.
 رۆهات ئاڵاكۆم ، كوردەكانی ئەستەمبۆلی كۆن 1453- 1925 ، و: ئەحمەد تاقانە ، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ، هەولێر ، 2005.
 سەعدی عوسمان هه‌روتى ، بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردی ، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ، هەولێر ، 2006.
 سەلام ناوخۆش ، دۆزی كورد لە نێوان بەرداشی ماركسیەت و دیموكراسیەتدا ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2012.
 شكراللە بابان ، میژووی كورد و كوردستان ، چاپخانەی شڤان ، ب . ش ، 2002.
 صالح محمد ئةمین ، كورد و عەجەم مێژووی سیاسی كوردەكانی ئێران ، ب . ش ، 1992.
 عبدالرحمان قاسملو ، كوردستان و كورد ، و: عبداللە حسن زادە ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2006.
 عەبدولعزیز یاموكی ، كوردستان و ڕاپەرینەكانی كورد ، چاپخانەی سەردەم ، سلێمانی ، 1999.
 عەتا قەرەداخی ، كۆتاری ناسیونالیزمی كوردی ، چاپخانەی ڕەنج ،ب .ش ، 2007.
 عەزیز شەمزینی ، جولانەوەی ڕزگاری نیشتمانی كوردستان ، و: فەرید ئەسەسەرد ، چ(4)، چاپخانەی سەنتەری لێكولینەوەی ستراتیجی كوردستان ، سلێمانی ، 2006.
 عەلائەدین سەجادی ، مێژووی ڕاپەرینی كورد ، چاپخانەی مەعاریف ، ب . ش ، 1959.
 عمر الدیراوی ، جەنگی جیهانی یەكەم ، و : سەفین لاوچاك ، چاپخانەی چوارچرا ، سلێمانی ، 2009.
 عوسمان عەلی ، چەند لێكولینەوەیەك دەربارەی بزاڤی هاوچەرخی كورد ، و: كامەران جەمال بابان ، چاپخانەی رێی نوێ‌ ، بگ(1) ، هەولێر ، 2010.
 فارووق محمد محمد ئەمین ، بزوتنەوەی كەمالی و روخاندی خەلافەتی ئیسلامی ، چاپخانەی مالپەری ناوەندی ئەیوبی ، ب . ش ، 2011.
 فەرهاد پیرباڵ ، ژەنەراڵ شەریف پاشا ، چاپخانەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی ، 2001.
 كامەران ئەحمەد محەمەد ئەمین ، كوردستان لە سیاسەتی هەرێمایەتیدا 1932- 1955 ،چاپخانەی لێكولێنەوەی فكری ئەدەبی نما ، هەولێر ، 2010.
 كوردستان لە نێوان ململانێی نیو دەوڵەتی و ناوچه‌ييدا ، چاپخانەی سەردەم ، سلێمانی ، 2000.
 كاوە بەیات ، شۆرشی ئاگرداغ ، و: ئەبوبكر خۆشناو ، چاپخانەی وەزارەتی رۆشنبیری ، سلێمانی ، 2000.
 كەمال بوركای ، كورد و كوردستان ، و: عەلی فەتحی ، چاپخانەی منارە ، هەولێر ، 2008.
 كەمال مەزهەر ، چەند لاپەڕەیەك لە مێژووی گەلی كورد ، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ، هەولێر ، 2011.
 كورد و كوردستان لە بەلگەنامە نهێنیەكانى حكومەتی بەریتانیا ، بگ (1) ،چ(2) چاپخانەی گرین گلۆری ، لوبنان ، ب. س.
 كوردستان لە ساڵەكانی شەڕی یەكەمی جیهاندا ، چاپخانەی كوری زانیاری كورد ، بغداد ، 1975.
 كرێس كۆچێرا ، كورد لە سەردەی نوزدە و بیست دا ، و: حەمە كریم عارف ، چ(3) ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2011.
 كرێكار عبداللە حسین ،كورد و ئاشوری ، سلێمانی ، 1998.
 لازارییف ، ئەو هۆكارانەی مەسەلەی كورد پێك دێنن ، و: سعدی عبداللە ، ب . ش ، ب . س .
 مێژووی كوردستان ، و: هۆشیار عبداللە سەنگاوی ، چ(2) ، هەولێر ، 2010.
 م.أ. حەسرەتیان ، ڕاپەرینی كوردان لە ساڵی 1925 ، و: جەلال دەباخ ، چ2 ، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ، هەولێر ، 2006 .
 مارف عومەر گول ، كێشەی كەسایەتی یاسایی نێو نەتەویی گەلی كورد ،دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی ، 1999.
 محەمەد ساڵح عەقراوی ، كورد و دەوڵەتی سەربەخۆ بەپێی بەڵگەنامە نێو دەوڵەتیەكان ، چاپخانەی خانێ‌ ، دهۆك ، 2007.
 محمد عەبدوڵڵا كاكە سور ، ڕۆلی سیاسی و كەلتوریی ئەفسەرانی كورد لە بزاڤی كوردایەتی كوردستانی باشوردا ( 1921 – 1945 ) چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ، ب . ش ، 2000.
 محمد رسول هاوار ، سمكۆ(ئيسماعيل ئاغاى شكاك)، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2002.
 میر بەسیری ، ناودارانی كورد ، و: عەبدول خالق عەلادین ،چاپخانەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ،2002.
 نەجم سەنگاوی ، خەباتی چەكداری و رامیاری نەتەوەی كوردی ، چاپخانەی پەیوەند ، ب. ش ، ب . س
 نەو شێروان مستەفا ئەمین ، حكومەتی كوردستان كورد لە گەمەی سوڤیتی دا ، چ(3)، چاپخانەی تیشك ، سلێمانی ، 2007.
 نوری دەرسیمی ، دەرسیم لە ميژووی كوردستاندا ، و: ئەحمەد فەتاح دزەیی ،هەولێر ، 2001.
 ه . ا .ل فیشەر ، مێژووی نوێی ئەوروپا 1789-1950 ، و: شوكر سلێمان و سەروین ئەرجان ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر ، 2009.
 ولید حمدی ، كورد و كوردستان لە بەلگەنامەكانی بەریتانیا ، و: محەمەد نوری توفیق ، چاپخانەی ئوفیستی هەوال ، سلێمانی ، 1999.
- عەرەبیەكان :
 احمد خليل حربي، تاريخ الولايات المتحدة الاميركية الحديث والمعاصر ، دار النهضة العربية لطباعة والنشر ، سوريا ، 2015 .
 المس بيل ، فصول من تأريخ العراق القريب ، ترجمة : جعفر الخياط ، دار السلام للطباعة والنشر ، بيروت ، 1971،ص208.
 باسيليي نيكيتين ، الكرد دراسة سوسيولوجية و تاريخية ، ط2 ، مطبعة دار الساقي ، لبنان ، 2001.
 حامد محمود عيسى ، القضية الكردية في العراق من الاحتلال البريطانى الى الغزو الامريكى 1914-2004،مكتبة مدبولي ،القاهرة ،2009.
 خضير مظلوم فرحان البديري ، التاريخ المعاصر الايران و توركيا ، بغداد ، 2009 .
 سروه اسعد صابر ، كوردستان من بداية الحرب العالمية الاولي الي نهاية مشكلة الموصل 1914 – 1926 ، مطبعة وزارة التربية ، اربيل ، 2001 .
 عبدالستار طاهر شريف ، الجمعيات والمنظمات والاحزاب الكردية في نصف قرن 1908 – 1958 ، نشر و توزيع شركة المعرفة للنشر والتوزيع المحدودة ، بغداد ، 1989.
 عبدالعزيز سليمان نوار و محمود محمد جمال الدين ، تاريخ الولايات المتحدة الامريكية من القرن السادس عشر حتي القرن العشرين ، حورس للطباعة و النشر ، دار الفكر العربي ، القاهرة ، 1999 .
 عبدالفتاح علي البوتاني ، وثائق عن لحركة القومية الكوردية التحررية ،مطبعة وزارة التربية، اربيل، 2004.

- نامەی زانكۆیی بڵاونەكراوە:
 تەلار عەلی ئەمین ، سیاسەتی كەمالی و بزاڤی ڕزگاریخوازی نەتەوەی كورد لە باكوری كوردستان 1918 – 1938 ، نامەی ماستەر ، زانكۆی سەلاحەددین ، كۆلێژی ئاداب ، 2000.
 فتاح بهرام خضر ، ڕەنگدانەوەی بارودۆخی كوردستانی باشور لە ڕۆژنامەوانی كوردی عێراقدا 1932 – 1958 ، نامەی ماستەر ، زانكۆی سەلاحەددین ، كۆلێژی ئەدەبیات ، 2011.

- گۆڤارەكان :
 سلێمان صنعان سعید ، دۆزی كورد لە جەنگ یەكەمی جیهانیەوە تاكو پەیمانامەی لۆزان ، گۆڤاری میژوو ، ژ(18) ، ساڵی پێنجەم ، 2011.
 كامەران علی ، ڕەوشی كوردستان لە ساڵانی جەنگی یەكەمی جیهاندا ، گۆڤاری ڕۆشنبیریی كوردستانی ،ژ(11)،2003.
 هۆشمەند عەلی محمود ، سمكۆی شكاك ، گۆڤاری كوردستان لە سەدەی 21 ، ژمارە (9) ، 2010 .
 ئەحمەد محەمەد ئەمین ، گۆڤاری مێژوو ، ژ(22) ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر 2012 .
- ڕۆژنامەكان:
 كامەران عەلی ، تایبەتمەندییەكانی دۆزی كورد لە دوای یەكەمین جەنگی جیهانیدا ، دەنگی میللەت ، ژمارە (110) ، 2001 .
Published
2020-04-20
How to Cite
1.
Ismahil N, Fathulla K. The characteristics of the Kurdish national movement during the period between the two world wars. JAHS [Internet]. 20Apr.2020 [cited 13Aug.2020];24(2):12 -7. Available from: http://zancojournals.su.edu.krd/index.php/JAHS/article/view/3330
Section
Articles