Adel Selim (1926 - 1978), His Life and Political Role

  • Burhan Othman Hatam College of Arts-History Department / Salahaddin University-Erbil
Keywords: Adel, party, Communist, prison, Baath, Front

Abstract

Adel Salim, who was one of the well-known Erbil figures, had a prominent and significant political role in the rank of the Iraqi Communist Party. In the forties and fifties of the last century, he was in charge of part of the Baghdad underground organizations, and in the sixties and seventies he worked as a professional party cadre in Irbil, Sulaymaniyah, Kirkuk, Mosul and the Kurdistan branch of the Iraqi  Communist Party.  

In addition to his role and positions before, during and after the National Front between the Communist Party and the ruling Baath Party in 1973.

   During the years of his political struggle, Adel Saleem was subjected to persecution, detention and torture, and he spent 12 years completely in Iraqi prisons and exiles, specifically during the monarchy and the first republican era.

 This research deals with aspects of Adel Selim's life and political struggle between the years (1926-1978), and it consists of four main axes:

    The first axis: A brief overview of the history of his family, the beginning of his life and the stages of his studies.

The second axis: Adel Salim's political struggle between the years (1941-1956), highlighting his struggle within the ranks of the Iraqi Communist Party, and his persecution, arrest and torture by the Iraqi security services.

   The third axis: Adel Salim's political stances and struggle between the years (1965-1970), where Adel Saleem worked during this period in many regions of Kurdistan, specifically in Erbil, Kirkuk and Sulaymaniyah. He was an effective member of the Kurdistan Regional Office of the Iraqi Communist, and he played a prominent role in his party's various activities.

   As for the fourth and last axis, it is devoted to the role and struggle of Adel Selim both politically and administratively which was between the years (1970-1978). As they touched on the political role of Adel Saleem, his opposing stances towards the National Front and the Baath Party, and his continuous criticisms at the Front's meetings in the presence of senior Baath Party officials. In addition to his tenure in the position of Secretary-General of Transport and Communications and his work in the Executive Council of the Kurdistan Region, then he was dismissed by a decision of the President of the Republic Ahmed Hassan Al-Bakr, and then he was poisoned and eliminated by the Ba'athist regime on 9/12/1978.

References

1-بەڵگەنامە و نامە بڵاونەكراوەكان و دیدارەكان:
أ/ بەڵگەنامە بڵاونەكراوەكان:
- الأمن العام (14/4/ 1964), مدیریة امن لواء اربیل، الموضوع: صيغة البراءة من الاحزاب العميلة, العدد: 442.
- الأمن العام (21/4/ 1964), مدیریة امن لواء اربیل، الموضوع: حجز شیوعي، العدد: 622.
- الجمهورية العراقية, (6/11 / 1977), المجلس التنفيذي لمنطقة كوردستان, الامانة العامة للنقل والمواصلات, مديرية الشؤون الادارية والمالية, الادارة والذاتية, الموضوع: امر تنفيذي رقم 566, العدد: 1/ 1921.
ب/ نامە بڵاونەكراوەكان:
- ابو باز، دنخا شمعون البازي، 3/2/ 2007. نێوبراو لە ساڵی 1933 لە گوندێكی ئێزیدی سەر بە ناوچەی (سێمێڵ) لەدایك بووە. لە ساڵی 1948 لەو كاتەی لە بەسرە كاری كردووە ئاشنا بووە بە بیری كۆمۆنیزمی. دوای كودەتای 8ی شوباتی 1963 چەكی هەڵگرتووە و پەیوەندی بە پشتیوانان (انصار)ی حزبی شیوعییەوە كردووە و بووەتە یەكێك لە سەركردە دیارەكانی ئەنساری حزبی شیوعی. لە ساڵی 1993 عێراقی جێهێشتووە و لە وڵاتی هۆڵەندا نیشتەجێ بووە (یلدو، ایلول 2015).
- ابو جبار, اسعد خضر اربيللى, 20/11/ 2001. نێوبراو لە ساڵی ١٩٣٢ لە هەولێر لەدایک بووە. قۆناغی خوێندنی سەرەتايى و ناوەندی و دواناوەندی لەهەولێر تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٤٩ بووەتە ئەندامی حزبی شیوعی. لە ساڵی ١٩٥٣ بەبڕیاری حزب گواستراوەتەوە بۆ ڕێکخستنی کەرکوک و لە چاپخانەی حزب كاری كردووە. لە ساڵی ١٩٥٤ گیراوە و دوو ساڵ و نیو لە نوگرە سەلمان و بەعقوبە زیندانی كراوە و دوو ساڵیش لە ژێر چاودێری پۆلیس لە بەدرە ماوەتەوە. لەدوای ساڵی ١٩٥٨ ئەندامی لێژنەی محەلیی حزبى شيوعى لە هەولێر و پاشان ئەندامی لێژنەی مەرکەزی حزب بووە.
- ئەبو شوان، قادر ڕەشید، 1/11/ 2002. نێوبراو لە ساڵی 1929 لە شاری سلێمانی لەدایك بووە. لە ساڵی 1947 پەیوەندی بە ڕیزەكانی حزبی شیوعییەوە كردووە. لە ساڵی 1953 لەگەڵ هاوڕێكانی یەكەمین (سەندیكای شۆفێران)ی لە سلێمانی دامەزراندووە. لە ساڵی 1965 بووەتە ئەندامی لێژنەی هەرێمی كوردستان. لە ساڵی 1972-1973 لە مۆسكۆ خوێندنی حزبی تەواو كردووە. لەنێوان ساڵانی 1975-1979 ئەندامی ئەنجوومەنی یاسادانانی ناوچەی ئۆتۆنۆمی بووە. لە 13ی كانوونی دووەمی 2014 لە وڵاتی سوید كۆچی دوایی كردووە (سلیم، 14/1/ 2014).
- بانیخێلانی، ئەحمەد، 12/11/ 2001.
- ڕەسوڵ، فاتح، 7/12/ 1990.
- سادق، سامیە شاكر، 24/7/ 2007. نێوبراو لە شەقڵاوە لەدایك بووە و هەر لەوێش قۆناغی خوێندنی سەرەتایی تەواو كردووە. قۆناغی ناوەندیشی لە هەولێر خوێندووە. دواتر لە بەغدا ئامۆژگای مامۆستایانی تەواو کردووە. ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری گۆڤاری ڕۆشنبیری بووە. لە دوای ساڵی ١٩٧٣ بەبڕیاری حزبی شیوعی عیراق بۆ دوو خول ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی ناوچەی ئۆتۆنۆمی بووە. لەدوای هەڵوەشانەوەی بەرەی نیشتمانی. كوردستانى جێهێشتووە و لە ئەڵمانيا نیشتەجێ بووە. ئێستا لە هەمان وڵات ژیان بەسەر دەبات.
- سەلیم، شەماڵ عادل، 26/3/ 2020.
- سەلیم، شەماڵ عادل، 2/4/ 2020.
- سەلیم، شەماڵ عادل، 3/4/ 2020.
- شارەزا, كەریم، 9/9/1998. نێوبراو لە ساڵی 1928 لە كۆیە لەدایك بووە. لەدوای دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بووەتە ئەندام لەو حزبە. دواتر پەیوەندی بە ڕیزەكانی حزبی شیوعییەوە كردووە. لە ساڵی 1950 خانەی مامۆستایانی لە بەغدا تەواو كردووە و بووەتە مامۆستا و وازی لە كاری سیاسی هێناوە. خاوەنی چەندین وتار و نووسینە لە گۆڤار و ڕۆژنامەكاندا، بەتایبەتی لەبارەی كەسایەتییە شیوعییەكان (گۆمەتاڵی، 2013، ل60).
- شێخانی، عەبدولكەریم، 27/1/ 2003. نێوبراو لە ساڵی 1933 لە شاری كۆیە لەدایك بووە. لە كۆیە قۆناغی سەرەتایی و لە شاری هەولێریش قۆناغی ناوەندی لە ساڵی 1953 تەواو كردووە. لەو كاتەوەی قوتابی ناوەندی بووە ئاشنا بووە بە بیری ماركسی و حزبی شیوعی. لە ساڵی 1962 لەلایەن دەزگا ئەمنییەكانی حكومەتەوە دەستگیركراوە و دوو ساڵ لە زیندانی (حیللە)دا ماوەتەوە و لەوێ لەگەڵ عادل سەلیم بەیەكەوە زیندانی بوون. جگە لە لایەنی سیاسی نێوبراو ڕووناكبیر ڕۆژنامەنووس و وەرگێڕێكی كوردی لێهاتووە. ئێستا لە شاری سلێمانی ژیان بەسەر دەبات (بحزانی، 27/4/ 2020).
- الشيخ, عمر علي, 22/11/2001. نێوبراو لەدایكبووی شاری سلێیمانییە. لە ناوەڕاستی چلەكان پەیوەندی بە ڕیزەكانی حزبی شیوعییەوە كردووە. لە ساڵی ١٩٤٩ لە بەغدا گیراوە و بۆ ماوەی (10) ساڵ زیندانی کراوە. لە ساڵی 1962 بووەتە ئەندامی لێژنەی مەركەزی حزبی شیوعی. تا ساڵی 1991 بەرپرسی رێکخستنی گشتی ناو شار (هەولێر و بەغدا)ی حزب بووە. ئێستا لە هەولێر دەژیت.
- العبیدی، منیر، 2007. نێوبراو لە ساڵی 1949 لە گوندی (بهروز)ی سەر بە پارێزگای دیالە لەدایك بووە. لە ساڵی 1970 بەشی مێژووی لە كۆلێژی ئاداب-زانكۆی بەغدا تەواو كردووە. هەر لە هەمان ساڵدا كاری سیاسی لەنێو ڕیزەكانی حزبی شیوعی كردووە. لە ساڵی 1978 بووەتە بەرپرسی نووسینگەی ڕۆژنامەی (طریق الشعب) لە پارێزگای دیالە. لە ساڵی (1985)ەوە خۆی بۆ بابەتی هونەری یەكلاكردووەتەوە و بەشداری لە چەندین پێشانگای نیگاركێشی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراقدا كردووە (موقع منیر العبیدی، 24/4/ 2020).
(دەقی ڕەسەنی نامەكان لای شەماڵ عادل سەلیم پارێزراون، توێژەر نامەكانی كۆپی كردووە).
ج/ ديدارەكان:
- ئەحمەد، كەریم، 12/9/ 1998. (شەماڵ عادل سەلیم دیدارەكەی ئەنجامداوە). نێوبراو لە ساڵی 1922 لە خێزانێكی جووتیار لە گوندی (كەسنەزان) لە هەولێر لەدایك بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە هەولێر تەواو كردووە. لە ساڵی 1944 پەیوەندی بە ڕیزەكانی حیزبی شیوعی عێراقییەوە كردووە و لە ساڵی 1953 بووەتە سكرتێری حزب. لە 1962-1992 ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزب بووە. ئێستا لە قەزای كۆیە نیشەجێیە.
- ئەحمەد، كەریم، دیمانەیەكی تەلەفزیۆن و ڕادیۆی ئازادی تایبەت بە ساڵڕۆژی شەهیدكردنی عادل سەلیم، 12/9/ 1998، یەك شەممە/ 11ی پێش نیوەڕۆ.
- حەیدەری، مومتاز، 17/4/2020، هەولێر. نێوبراو لە ساڵی 1938 لە هەولێر لەدایك بووە. خوێندنی سەرەتایی لە هەولێر تەواوكردووە. لە سەرەتای شێستەكانەوە پەیوەندی بە ڕیزەكانی حیزبی شیوعی عێراقییەوە كردووە. وەك ڕۆژنامەنووسێكی چالاك كاری لە چەندین ڕۆژنامە و گۆڤاردا كردووە، وەك ڕۆژنامەی (ڕێگای كوردستان و طریق الشعب). لە ساڵی 1966 چووەتە مۆسكۆ و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە پەیمانگای زانستە كۆمەڵایەتییەكان خوێندوویەتی. ئێستا سەرنووسەری هەردوو گۆڤاری (k21) و (لەیلا قاسم-لەیلا زانا) یە و لە هەولێر نیشتەجێیە.
- دڵزار، ئەحمەد، 23/4/ 2019، هەولێر. (شەماڵ عادل سەلیم دیدارەكەی سازداوە).
2- دەستنووسەكان:
- ام شوان, فتحية محمد، 2007, (مخطوطة غير منشورة عن حياة عادل سليم).
- سەلیم, شەماڵ عادل، 2007، (دەستنووسێك لەبارەی بنەماڵەی عادل سەلیم).
- سلیم, شەمال عادل, 2019، نبذة مختصرة عن حياة ونضال عادل سليم, الجزء الاول (مخطوطة غير منشورة).
- هەريرى, نەجمەدين مامۆ (2008)، بیرەوەرییەكانی نەجمەدین مامۆ هەریری، بەشی دووەم، دەستنووسێكی بڵاونەكراوەیە.
3- كتێبەكان:
أ/ بە زمانی كوردی:
- بێخاڵی، سەیید مەولود (2005)، هەولێرم وا دیوە و بیستووە، بەرگی سێیەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر.
- خۆشناو، شوان محەمەد ئەمین تەها (2016)، هەولێر لەنێوان ساڵانی 1963-1970 لێكۆڵینەوەیەكی مێژووییە لە بارودۆخی سیاسیی، چاپخانەی زانكۆی سەڵاحەدین، هەولێر.
- دڵزار، ئەحمەد (1994)، بیرەوەری رۆژانی ژیانم، بەشی سێهەم، ستۆكهۆڵم.
- ڕەسوڵ، فاتح (2005)، بنچینەی مێژوویی بیرۆكەی چەپ لە كوردستان، چاپی دووەم، چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.
- شەریف، عەبدولستار تاهیر ( 2007)، ململانێ لەگەڵ ژیاندا/ یاداشت 1971-1983، بەرگی دووەم، چاپخانەی ئارابخا، كەركوك.
- عەلی، بارزان محەمەد (2019)، جەمال حەیدەری 1926-1963 رۆڵی سیاسیی و رۆشنبیری، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.
- گۆمەتاڵی، بورهان حاتەم (2013)، ساڵح حەیدەری 1922-2001 رۆڵی سیاسیی و رووناكبیریی، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.
- هەریری، نەجمەدین مامۆ ( 2009)، بیرەوەرییەكانی نەجمەدین مامۆ هەریری، بەرگی یەكەم، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.
ب/ بە زمانی عەرەبی:
- أحمد, كريم (2006), المسيرة/ صفحات من نضال كريم أحمد, مطبعة شهاب, اربيل.
- بطاطو, حنا (2005), العراق/ الكتاب الثاني/ الحزب الشيوعي, ترجمة: عفيف الرزاز, دار المتنبي للنشر والتوزيع, بغداد.
- البوتاني, عبدالفتاح علي (2007), التطورات السياسية الداخلية في العراق 14 تموز 1958-8 شباط 1963, مطبعة خانى, دهوك.
- حبيب, كاظم (2013), لمحات من عراق القرن العشرين/ العراق في العهد الجمهوري/ نهوض وسقوط الجمهورية الرابعة في العراق, الكتاب الثامن, الجزء الاول, دار اراس للطباعة والنشر, اربيل.
- حسین، صدام (1977)، خندق واحد ام خندقان/ حول مسائل الجبهة الوطنية والقومیة الوطنية، الدار الوطنية للنشر والتوزيع والاعلان, بغداد.
- الحيدري, صالح (2004), مختارات من مذكرات صالح الحيدري, اربيل.
-الخرسان، صلاح (2001)، صفحات من تاريخ العراق السياسي الحديث (الحركات الماركسية 1920-1990), مؤسسة العارف للمطبوعات, بيروت.
- الخفاجي, فايز (2019), الاغتيالات السياسية لكورد العراق 1838-2003, سطور للنشر والتوزيع, بغداد.
- سباهي, عزيز (2003), عقود من تاريخ الحزب الشيوعي العراقي, الجزء الثاني, دار الرواد للطباعة والنشر, بغداد.
- سباهي, عزيز (2006), عقود من تاريخ الحزب الشيوعي العراقي, الجزء الثالث, دار الرواد للطباعة والنشر, بغداد.
- سباهي, عزيز و الصافي, عبدالرزاق (2003), الحزب الشيوعي العراقي معالم على الطريق المجيد, دار الرواد للطباعة والنشر, بغداد.
- عبدالكريم, سمير (1981), موقف الحزب الشيوعي العراقي من الجبهة والتحالف الجمهوري, مطبعة الاندلس, بيروت.
- عبدالكریم، سمیر (د.س)، اضواء على الحركة الشيوعية في العراق, ج5, دار المرصاد, بيروت.
- القيسي, سيف ارحيم (2014), قراءات في ذاكرة عزيز محمد السكرتير السابق للحزب الشيوعي العراقي مسيرة ونضال, ط2, دار الرواد المزدهرة, بغداد.
- مهدي، علي محسن (2015), الوثائق التقييمية لمسيرة الحزب الشيوعي العراقي النضالية, دار الرواد المزدهرة, بغداد.
- النداوي, هاجر مهدي خاطر (2017), (فهد) يوسف سلمان يوسف دوره السياسي والفكري في العراق 1901-1949, دار الشؤون الثقافية العامة, بغداد.
- نوري, بهاءالدين (1995), مذكرات بهاءالدين نوري, ط2, مطبعة جامعة صلاح الدين, اربيل.
4- ڕۆژنامە و گۆڤار و بڵاوكراوەكان:
- الجمهوریة العراقية, المجلس التشريعي لمنطقة كردستان (1977), محاضر جلسات المجلس التشريعي لمنطقة كردستان الدورة الاولى, السنة الثالثة, مطبعة الاديب, بغداد.
- الحكم الذاتي (مجلة يصدرها المجلس التشريعي لمنطقة كردستان), (نيسان 1976), العدد: 2-3, السنة الاولى, مطبعة اسعد, بغداد.
- الحكم الذاتي (مجلة), (ايلول 1976), العدد: 6, السنة الاولى, دار الحرية للطباعة, بغداد.
- الحكم الذاتي (مجلة), (1978), العدد: 1, السنة الثالثة, دار الحرية للطباعة, بغداد.
-شارەزا، كەریم، (9/9/1998)، لە یادی خەباتگێڕێكی بە جەرگی ڕێبازی ماركسی لە كوردستاندا عادل سەلیم 1926-1978، رێگای كوردستان (ڕۆژنامە)، ژ (317).
- طريق الشعب (جريدة), ( 22/10/ 1978), ع (1522).
5- پێگە ئەلیكترۆنییەكان:
- توماس، توما، اوراق توما توماس, الحلقه‌/ 12 الموقع الالكتروني الناس 12/4/ 2020: www.al-naas.com
- الحلوائي، جاسم، ( 26/5/ 2005), حدث هذا قبل نصف قرن –القسم الثاني, منظمة راية الشغيلة وتجربتي معها (2-5) 1/4/ 2020: whalway/members3/www.iraqcp.org
- سلیم، شەمال عادل (11/9/ 2007)، في ذكرى استشهاد الشخصية الوطنية الكوردية
عادل سليم، الموقع الالكتروني الناس 16/4/ 2020: https://www.al-nnas.com/ARTICLE/Shamal/11adel.htm
- سلیم، شەمال عادل، (9/9/ 2011)، سيبقى عادل سليم حيا في الذاكرة، الموقع الالكتروني الناس 25/3/ 2020: https://www.al-nnas.com/ARTICLE/Shamal/9f01.htm
- سلیم، شەمال عادل (2012)، عادل سلیم.. صاحب التاریخ النضالي الكبیر 1926-1978، الموقع الالكتروني الناس 1/3/ 2020: https://www.al-nnas.com/ARTICLE/Shamal/adil12.pdf
- سلیم، شەمال عادل (30/3/2013), المناضل احمد باني خيلاني... وداعا ايها الشيوعي النبيل, الموقع الالكتروني الحوار المتمدن 2/4/ 2020: http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=352065&r=0
- سلیم، شەماڵ عادل، ( 14/1/ 2014), وداعا... المناضل الشيوعي قادر رشيد (ابو شوان)، الموقع الالكتروني الناس 23/4/ 2020: https://al-nnas.com/ARTICLE/Shamal/14f0.htm
- یلدو، كمال (ایلول/2015)، القائد الانصاری دنخا شمعون البازی (ابو باز)، الموقع الالكتروني انسانیة24/4/ 2020: http://ensania.org/%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-
- الموقع الالكتروني منير العبيدي24/4/ 2020: http://www.munir-alubaidi.de/lebenslauf-cv-syr-shkhsy/syr-hy/
- الموقع الالكتروني ويكيبيديا 24/4/ 2020: https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1_%D8%
- الموقع الالكتروني بحزانی 27/4/ 2020: https://www.bahzani.net/2019/02/26/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%
Published
2021-08-15
How to Cite
1.
Hatam B. Adel Selim (1926 - 1978), His Life and Political Role. JAHS [Internet]. 15Aug.2021 [cited 22Sep.2021];25(4):43 -62. Available from: https://zancojournals.su.edu.krd/index.php/JAHS/article/view/3835
Section
Articles